Google Books i prawa autorskie w internecie
Ciekawy wywiad dotyczący projektu Google Books. Piotr Waglowski rozmawia z Mikołajem Lizutem o porozumieniu zawartym między Google Books, a właścicielami praw autorskich do zeskanowanych utworów.

Paweł Jasienica

Na naszej stronie informowaliśmy wcześniej o sporze jaki związany był z prawami autorskimi do książek Pawła Jasienicy. Córka autora wydała ostatnio książkę, w której opowiada o swojej walce o te prawa. Książka ma numer ISBN: 978-83-7469-437-7. Sama autorka reklamuje ją w następujący sposób.

Splot okoliczności, w wyniku, których w III Rzeczypospolitej nie ukazywały się książki Pawła Jasienicy, skłonił mnie do tego, że ja, jedyna córka, postanowiłam spisać zapamiętane wydarzenia. Wydaje mi się bowiem ważne i istotne przedstawienie go nie tylko jako pisarza, ale także jako człowieka i ojca. Przy okazji podejmuję próbę wyjaśnienia spraw, których on wyjaśnić nie mógł i nie zdążył.

czytelnictwo w Polsce

Ciekawy materiał do dyskusji udostępniła Biblioteka Narodowa. Jest to komunikat zatytułowany "Czytelnictwo, zakup książek i wykorzystanie Internetu w Polsce w 2006 r.". Jednym z argumentów przytaczanych w dyskusjach na temat ograniczenia/zniesienia autorskich praw majątkowych jest brak dostępu do utworów ze względu na ich cenę. Można się więc zastanowić czy w świetle raportu (<- modne słowo) Biblioteki Narodowej prawdziwe jest twierdzenie, że dostęp do książek i czasopism bez zapłaty znacząco zwiększył by czytelnictwo?
Po przeczytaniu danych wydaje mi się, że to czy ktoś czyta książki i czasopisma wynika bardziej z tego czy chce. Jednak niżej umieściłem link do raportu umieszczonego na serwerze Biblioteki Narodowej, by każdy sam mógł dokonać oceny.

http://www.bn.org.pl/doc/konferencje/komunikat20070309.doc

Manipulacja wokół IP

Tekst zdecydowanie nie jest wart uwagi pod kątem merytorycznym. Za to warto zobaczyć jak manipuluje się poglądem czytelników na prawo własności intelektualnej.

http://www.gnu.org/philosophy/right-to-read.pl.html

Na serwerze wydawnictwa Helion dostępna jest online książka o RMS-ie( Richard Matthew Stallman ), twórcy ruchu Wolnego Oprogramowania, autorstwa Sama Williamsa pod wymownym tytułem „W obronie wolności”(Free as in Freedom).

http://stallman.helion.pl/

Na stronach portalu Nauka w Polsce (link) pojawiła sie informacja o kolejnej inicjatywie stworzenia biblioteki internetowej. W przeciwieństwie do Projektu Gutenberg, tutaj zasada prowadzenia zbiorów jest prosta. W bibliotece znajdują się tylko te utwory do których autorskie prawa majątkowe wygasły. Zobaczymy jakie będzie powodzenie tego nowego medium.

Zbiory polskich uczelni w Światowej Bibliotece Cyfrowej
W piątek prof. Janusz Rachoń, rektor Politechniki Gdańskiej dokonał uroczystego skanu karty tytułowej dzieła "Architektura" Andrea Palladio (1508-1580), wydanego w Wenecji w roku 1642. Tym samym praca ta, będąca własnością uczelnianej biblioteki - podobnie jak z czasem kilkadziesiąt tysięcy innych starodruków, rękopisów i inkunabułów - trafi do Światowej Biblioteki Cyfrowej.


Koordynatorem realizowanego już od kilku lat międzynarodowego projektu budowy ŚBC jest amerykański Carnegie Mellon University, który zaprosił do niego także cztery inne polskie uczelnie - Politechnikę Śląską w Gliwicach, Politechnikę Wrocławską, Akademię Górniczo-Hutniczą w Krakowie oraz Wyższą Szkołę Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie.

Ideą projektu jest stworzenie powszechnej biblioteki, oferującej dostęp on-line do zasobów wiedzy pisanej. Dotyczy to zarówno literatury pięknej, jak i nauk technicznych oraz biologiczno-chemicznych. Pierwszy etap wdrażania projektu zakłada zeskanowanie miliona książek i bezpłatne udostępnienie ich w Internecie. Baza, oprócz plików tekstowych, zawierać będzie także obrazy, rysunki, wykresy itp.

Zeskanowane książki można będzie czytać w formatach: TIFF, HTML, TXT. Indeksowanie w technologii OCR umożliwi przeszukiwanie tekstu według autora, tytułu, hasła przedmiotowego (do wyboru rozmaite dziedziny), roku wydania, języka dokumentu, oraz słów kluczowych.

W drugim, dziesięcioletnim etapie przewiduje się poszerzenie zasobów biblioteki do 10 milionów książek.

Projekt realizują najważniejsze amerykańskie biblioteki naukowe, takie jak: Library of Congress, University of Washington, University of Kalifornia Berkeley, Stanford University, University of Illinois, University of Chicago, Penn State University, University of Pittsburgh.

Do budowania światowych zasobów bibliotecznych przystąpiły też biblioteki z Chin (Chińska Akademia Nauk oraz biblioteki uniwersyteckie) oraz Indii (biblioteki podległe Ministerstwu Komunikacji i Technologii Informatycznych). Włączenie do projektu polskich zbiorów - w tym zwłaszcza z dziedziny nauk technicznych - to dowód uznania dla wartości dzieł zgromadzonych przez polskie uczelnie.

Politechnika Gdańska planuje w pierwszej kolejności wprowadzenie do światowych zasobów skanów najcenniejszych i najstarszych druków i rękopisów, a w dalszej - druków wydanych w latach 1801 - 1945, w tym również bezcennych, pod względem merytorycznym, zbiorów czasopism technicznych. Przewidujemy także - mówi kierująca Biblioteką Główną PG Bożena Hakuć - utworzenie regionalnego ośrodka digitalizacji, świadczącego usługi bibliotekom i instytucjom naukowym, a także muzeom i archiwom z Trójmiasta i Pomorza.

Realizację przedsięwzięcia umożliwi podarowany gdańskiej uczelni przez CMU specjalny skaner PS 7000. Jest to wysoce specjalistyczne urządzenie, w którym proces skanowania jednej strony formatu A4 trwa 4 sekundy. Dzięki temu emisja światła padającego na papier jest na tyle niewielka, że nie uszkadza go.

Skany po obróbce i kompresji zostaną umieszczone na stronie Wirtualnej Biblioteki Sieci Semantycznej (www.wbss.pg.gda.pl) oraz przesłane do Universal Digital Library Project. Po kolejnym przetworzeniu posłużą do tworzenia e-booków, czyli książek elektronicznych na płycie CD, wyposażonych w nawigacyjne menu i dodatkowe informacje (np. o autorze, dziele, jego wpływie na rozwój różnych dziedzin nauki etc).

Wytypowane przez Carnegie Mellon University do uczestnictwa w projekcie polskie biblioteki naukowe - dodaje Bożena Hakuć - mają w przyszłości spełniać rolę koordynatora całego przedsięwzięcia dla Europy Środkowej i Wschodniej.

PAP - Nauka w Polsce, Waldemar Pławski

Numer ISBN jest jednym z narzędzi pomagających wydawcom w walce w ochronie majątkowych praw autorskich. Przyjrzyjmy mu się więc dokładnie.

Idea numeru ISBN wywodzi się z Wielkiej Brytanii, gdzie jego początki sięgają 1966 roku kiedy to był jeszcze systemem krajowym. Jako międzynarodowy system został przyjęty w 1970 roku. Do jego stosowania Polska przystąpiła w cztery lata później. Sama nazwa ISBN oznacza International Standard Book Number (System), czyli system międzynarodowego standardowego numeru książki. Każda książka na swój unikalny numer. Nawet różne wydania tej samej książki mogą mieć odmienne numery ISBN. W Polsce tytuły opatrzone numerem ISBN drukowane są w tygodniku "Przewodnik Bibliograficznym", wydawanym od 1986 roku. Więcej informacji na temat tego czasopisma znaleźć można na jego stronie internetowej.

Numer ISBN nadaje się na życzenie wydawcy. Jego umieszczenie jest dobrowolne. Zaleca się, by obejmować nim książki (wydane w wszelkiej formie), dodatki multimedialne do książek, mapy, atlasy, programy komputerowe i filmy edukacyjne. Natomiast nie zaleca się, by stosować je w przypadku nadbitek, reklam, ulotek, programów, katalogów wystaw, skryptów, formularzy, kalendarzy, ankiet, czy publikacjom bez tekstu. Nie otrzymują numeru ISBN czasopisma, dla których przeznaczony jest numer ISSN.

Na stronach ISBN International znajduje się informacja mówiąca, że numerem ISBN objęte jest 100% wydawców. To bardzo optymistyczne założenie wydawało się być trudnym do przyjęcia. Jednak weryfikacja książek kilku mniejszych wydawców okazała się pozytywna. Wszystkie książki opatrzone były numerem ISBN. Powodem takiego zainteresowania numerem ISBN jest prawdopodobnie zerowa stawka podatku od towarów i usług na publikacje nim objęte. Ponadto w Polsce przydział numerów ISBN jest darmowy. Dla odmiany USA dziesięć numerów ISBN kosztuje prawie 270 dolarów (przy zamówieniu 10 tyś. numerów płacimy już tylko ok.34 centów za jeden numer).

Numer ISBN składa się z 10 cyfr. Drukuje się go na stronie redakcyjnej i czwartej stronie okładki. Poszczególne grupy cyfr w druku najczęściej rozdzielane są za pomocą myślników. Jest to jednak wyróżnienie jedynie estetyczne, bowiem dam numer ISBN jest szeregiem ciągłym bez myślników. Wyróżnione za ich pomocą kolejne sekwencje oznaczają.

a) kraj - widniejące tu numery nie są przydzielane kolejno. Polska oznaczona jest numerem 83. Pozostałe kraje mają następujące numery: 0-5,7,80-93,950-989,9944-9989,99901-99953. Pełna lista z przypisanymi krajami znajduje się na stronach ISBN International.

b) numer wydawcy - O numer ISBN może ubiegać się nie tylko wydawca prowadzący działalność gospodarczą w ramach przedsiębiorstwa, ale także osoba prywatna. W celu uzyskania numerów ISBN należy złożyć wniosek do Krajowego Biura Numerów ISBN, który mieści się przy Bibliotece Narodowej. (al. Niepodległości 213, 02-086 Warszawa; tel. 608-24-10 tel./fax 608-24-33 bnisbn@bn.org.pl)
Wzory formularzy dla firm i dla osób prywatnych umieszczone są na stronie BN. Oboje są traktowani jednakowo - jako wydawcy. Co ważne, przydział numerów ISBN jest bezpłatny. Dlatego mogą z niego korzystać duzi i mali wydawcy. Dopiero kiedy wydawca otrzyma numer może go wykorzystać. O każdym wykorzystanym numerze trzeba zawiadomić biuro, które go wydało. Informacja taka musi być także udzielona o błędnie wydrukowanym numerze.

c) numer publikacji - przydzielając numery ISBN biuro krajowe kieruje się przewidywaną liczbą publikacji jaka może być wydana przez danego wydawcę. Na tej podstawie do numeru wydawcy wydawany przypisywany jest szereg numerów publikacji. W razie wyczerpania przez wydawcę wszystkich przydzielonych num numerów ISBN składa wniosek o nowe numery. Nie otrzymuje wtedy następnych numerów ISBN do swojego numeru wydawcy, ale nowy numer wydawcy z nową pulą numerów publikacji. Tak więc jeden wydawca może mieć kilka numerów wydawcy.

d) cyfra kontrolna - Jest to suma kolejnych cyfr numeru ISBN pomnożona przez ich miejsce w szeregu. Wynik dzielmy przez 11 i otrzymana reszta jest cyfrą kontronlną. Liczbę kontrolną "10" zastępuje się znakiem "X". Tak więc dla przykładowego numeru 83-123-9876 obliczenie będzie wyglądało następująco: 1x8 + 2x3 + 3x1 + 4x2 + 5x3 + 6x9 + 7x8 + 8x7 + 9x6 = 8 + 6 + 3 + 8 + 15 + 54 + 56 + 56 + 54 = 260. 260/11 = 23 + 7. Cyfrę kontrolną można obliczyć też na stronie internetowej. Poprawność cyfry kontrolnej można sprawdzić w internecie na jednej z wielu stron oferujących taką możliwość.

Od 1.I.2007 numer ISBN składał się będzie z 13 cyfr. Oficjalny komunikat Krajowego Biura ISBN w tej sprawie znajduje się na jego stronie www. Zmiana ta jest spowodowana wyczerpującym się zasobem nowych numerów. Ciekawym narzędziem jest umieszczony na stronach ISBN International konwerter staego formatu na nowy.

Ze stron internetowych najlepiej sprawdzić witrynę ISBN International - http://www.isbn-international.org/

Ciekawą i przydatną stroną jest wyszukiwarka ISBN umieszczona na stronie http://www.isbn.pl. Umożliwia ona poznanie danych bibliograficznych książki po wpisaniu jej numeru ISBN. Niestety wyszukiwarka pomoże nam jedynie z książkami angielskojęzycznymi, niemieckimi, francuskimi i hiszpańskimi. Dla pięciu sprawdzanych książek w czterech przypadkach wyszukiwarka zadziałała. W piątym nie znalazła wyniku dla książki.

Jak wygląda nadanie numeru ISBN w praktyce? Po wysłaniu wniosku do krajowego biura ISBN otrzymałem bezpłatnie nie tylko numery ISBN, ale także formularz informacyjny który należy wysłać w razie publikacji tytułu opatrzonego numerem ISBN. Do korespondencji dołączono także instrukję umieszczania numeru ISBN. List zwrotny z krajowego biura ISBN dotarł w przeciągu tygodnia i nie poniosłem żadnych kosztów w związku z jego otrzymaniem.